Milli Qurtuluş Günü və müstəqil məhkəmə sisteminin institusional təməlləri

14 İyun 20268:40

Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində elə qərarlar var ki, onların əhəmiyyəti yalnız qəbul edildiyi dövrün deyil, gələcək nəsillərin də taleyinə təsir göstərir. Ümummilli lider Heydər Əliyevin xalqın təkidi ilə yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdışından sonra həyata keçirilən qanunvericilik aktları, o cümlədən məhkəmə-hüquq islahatları məhz belə tarixi qərarlar sırasındadır. Bu islahatlara yalnız yeni qanunların qəbulu və ya yeni məhkəmələrin yaradılması kimi yanaşmaq doğru olmazdı. Əslində, söhbət Azərbaycan dövlətinin hüquq fəlsəfəsinin dəyişməsindən, insan hüquqlarını prioritet hesab edən yeni idarəetmə modelinin formalaşdırılmasından gedirdi.

1993-cü ilə qədər hökm sürən özbaşınalıq, qanunazidd əməllər Ümummilli lider Heydər Əliyevin qətiyyəti sayəsində aradan qaldırıldı, qanunun aliliyi dövlət siyasətinin prioritetinə çevrildi. Məhkəmə hakimi kimi vurğulamalıyam ki, Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə reallaşan islahatlar, ilk növbədə, qanunun aliliyinin və vətəndaşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə yönəldi. 1993-cü ildən sonra aparılan islahatların ən böyük hissəsi dövlətlə vətəndaş arasında münasibətlərin hüquqi əsaslar üzərində qurulmasına nail olunmasıdır. Çünki müstəqilliyin ilk illərində ölkədə qeyri-sabitlik, silahlı qarşıdurmalar, iqtisadi böhran və cinayətkarlığın artması hüquqi institutların fəaliyyətini ciddi şəkildə zəiflətmişdi. Belə bir şəraitdə həm dövlətin təhlükəsizliyini qorumaq, həm də insan hüquqlarını təmin etmək olduqca mürəkkəb vəzifə idi.

Bu fikirlər İsmayıllı Rayon Məhkəməsinin hakimi Nərmin Qoşqarovanın “Milli Qurtuluş Günü və məhkəmə hakimiyyətinin formalaşması” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. Azmedia.info.az xəbər verir ki, məqaləni AZƏRTAC  təqdim edir.

Azərbaycanda məhkəmə-hüquq islahatlarının uğurla həyata keçirilməsinin siyasi və hüquqi başlanğıc nöqtəsi 15 İyun - Milli Qurtuluş Günü ilə birbaşa bağlıdır. Həmin gün Azərbaycan dövlətçiliyi parçalanmaq və müstəqilliyini itirmək təhlükəsindən xilas olmaqla yanaşı, hüquqi dövlət quruculuğunun da yeni mərhələsinə qədəm qoydu. Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalqın təkidli xahişi ilə hakimiyyətə qayıdışı ölkədə sabitliyin, qanunçuluğun və dövlət idarəçiliyinin bərpasını təmin etdi. Məhz bundan sonra məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, hakim korpusunun formalaşdırılması, müasir qanunvericilik bazasının yaradılması və insan hüquqlarının etibarlı müdafiə mexanizmlərinin qurulması istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü siyasət həyata keçirildi. Bu gün də məhkəmə hakimiyyətinin inkişaf strategiyasının əsasını həmin dövrdə müəyyən edilmiş prinsiplər – qanunun aliliyi, ədalət mühakiməsinin əlçatanlığı, hakimlərin müstəqilliyi, şəffaflıq və insan hüquqlarının prioritetliyi təşkil edir. Bu baxımdan Milli Qurtuluş Günü yalnız siyasi sabitliyin deyil, həm də müasir Azərbaycan məhkəmə sisteminin formalaşmasına yol açan tarixi dönüş nöqtəsidir.

Müdrik şəxsiyyət Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən hüquqi islahatların mahiyyəti məhz bu iki məqsəd arasında tarazlığın yaradılmasından ibarət idi. Bir tərəfdən cinayətkarlığa qarşı mübarizə gücləndirilir, digər tərəfdən isə hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti qanun çərçivəsində tənzimlənirdi. Bu baxımdan 1994-cü il 9 avqust tarixli "Cinayətkarlığa qarşı mübarizənin gücləndirilməsi, qanunçuluğun və hüquq qaydasının möhkəmləndirilməsi haqqında" Fərman hüquqi dövlət quruculuğunun mühüm mərhələsi hesab edilə bilər. Həmin sənəd yalnız cinayətkarlığa qarşı sərt tədbirlərin tətbiqini deyil, eyni zamanda, qanunçuluğun möhkəmləndirilməsini dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirdi.1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müasir dövlətçilik tariximizin ən mühüm hadisələrindən biri oldu. Ulu Öndər Konstitusiya layihəsinin hazırlanmasına bilavasitə rəhbərlik etdi, onun müasir beynəlxalq hüquq normalarına və demokratik prinsiplərə uyğun şəkildə formalaşdırılmasını təmin etdi. Ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Konstitusiya insan hüquq və azadlıqlarının etibarlı təminatını dövlətin ali məqsədi kimi müəyyənləşdirdi. İlk müstəqil Konstitusiyamız hakimiyyət bölgüsü prinsipini təsbit edərək bu gün beynəlxalq standartlara uyğun fəaliyyət göstərən müstəqil məhkəmə sisteminin formalaşmasına zəmin yaratdı.

Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası beynəlxalq hüquq ictimaiyyəti tərəfindən insan hüquq və azadlıqlarının geniş şəkildə təsbit olunduğu mütərəqqi qanunlardan biri kimi qiymətləndirilmiş, "Azərbaycan Konstitusiyası beynəlxalq aləmdə insan hüquqları və azadlıqları konstitusiyası” kimi səciyyələndirilmişdir. Konstitusiyada insan və vətəndaş hüquqlarına həsr olunmuş geniş müddəaların əks olunması onun humanist mahiyyətini və demokratik xarakterini nümayiş etdirir.

1996-cı ildə Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə yaradılmış Hüquqi İslahatlar Komissiyası ölkədə hüquqi modernləşmə prosesinə sistemli xarakter verdi. Komissiyanın fəaliyyəti nəticəsində Azərbaycan qanunvericiliyi beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırıldı, yeni məcəllələr və fundamental qanunların layihələri hazırlandı. Bu proses ölkədə hüquqi dövlət quruculuğunun üstünlüyünün təmin olunmasına xidmət edən müasir normativ hüquqi bazanın formalaşmasına imkan verdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin hüquq siyasətinin humanist mahiyyətini ən aydın şəkildə nümayiş etdirən qərarlardan biri ölüm cəzasının ləğvi oldu. 1993-cü ildə ölüm hökmünün icrasına moratorium qoyulması, 1998-ci il fevralın 10-da isə ölüm cəzasının tamamilə ləğv edilməsi yalnız hüquqi deyil, həm də mənəvi baxımdan mühüm hadisə idi. Bu qərar Azərbaycanı Şərqdə ölüm cəzasını ləğv edən ilk dövlətə çevirdi. Bu addım dövlətin cəzalandırıcı funksiyasından daha çox insan həyatının toxunulmazlığının və şəxsiyyətinin ali dəyər olduğunu qəbul etməsinin göstəricisi idi.

Ümummilli Lider ölüm cəzasının ləğvini cinayət-hüquq siyasətinin humanistləşdirilməsinin məntiqi nəticəsi kimi qiymətləndirərək qeyd edirdi ki, insan ləyaqətinə və insan hüquqları ideyasına zidd olan bu cəzanın tətbiqi demokratik cəmiyyətdə qeyri-insani və amansız tədbir kimi qiymətləndirilir. Bu yanaşma Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğu strategiyasında insan həyatının ali dəyər kimi qəbul edilməsinin ən parlaq təzahürlərindən biri oldu. Azərbaycan Respublikası ölüm cəzasını İnsan hüquqları və əsas azadlıqları haqqında Avropa Konvensiyasına qoşulmasından və Avropa Şurasına daxil olmasından hələ bir neçə il əvvəl ləğv etmişdi. Ölkəmizdə 1998-ci ildə ölüm cəzasının ləğv edilməsinin əsası isə ölüm cəzasının ləğvinə yönəlmiş Mülki və Siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın ikinci fakültativ protokoluna qoşulmamız oldu. 1998-ci il fevralın 22-də imzalanmış "İnsan hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi sahəsində tədbirlər haqqında" Fərman isə insan hüquqlarının müdafiəsini dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevirdi. Sonrakı illərdə insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində həyata keçirilən tədbirlərin ideoloji və hüquqi təməli məhz həmin sənədlə qoyuldu.

Hüquqi İslahatlar Komissiya tərəfindən hazırlanaraq qəbul edilən "Məhkəmələr və hakimlər haqqında" və "Konstitusiya Məhkəməsi haqqında" qanunlar müstəqil məhkəmə hakimiyyətinin formalaşdırılmasında və Konstitusiyanın aliliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynadı. Məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinin gücləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar da xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. 1998-ci ildə Məhkəmə-Hüquq Şurasının yaradılması hakim korpusunun formalaşdırılması və məhkəmə fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi baxımından mühüm institusional yenilik oldu. Bu qurumun yaradılması ilə hakimlərin seçilməsi, qiymətləndirilməsi və peşəkar fəaliyyətinin təşkili daha şəffaf mexanizmlər əsasında həyata keçirilməyə başladı.

Azərbaycan tarixində ilk dəfə olaraq 1998-ci ilin iyul ayında Konstitusiya Məhkəməsinin yaradılması hüquqi dövlət quruculuğunun ən mühüm nailiyyətlərindən biri hesab edilməlidir. Çünki Konstitusiya Məhkəməsi dövlət hakimiyyətinin bütün qollarının fəaliyyətinin Konstitusiyaya uyğunluğuna nəzarət edən ali hüquqi təminat mexanizmi kimi çıxış etməyə başladı. Bu, qanunun aliliyinin təmin edilməsində yeni mərhələnin başlanğıcı idi. Məhkəmə-hüquq islahatlarının dərinləşdirilməsi istiqamətində atılan addımlar hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətində də keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. 1999-cu ildə qəbul edilmiş "Prokurorluq haqqında" Qanun ölkədə hakimiyyət bölgüsü prinsipinin daha dolğun həyata keçirilməsinə və hüquqi dövlət institutlarının möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verdi. Bu qanunla prokurorluğun əvvəlki dövrdən miras qalan bir sıra geniş nəzarət səlahiyyətləri yenidən nəzərdən keçirildi, onun fəaliyyət istiqamətləri müasir hüquq sisteminin tələblərinə uyğunlaşdırıldı və məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinin təmin olunmasına xidmət edən mühüm hüquqi mexanizmlər yaradıldı. Xüsusilə, insan hüquq və azadlıqlarına müdaxilə ehtimalı olan bir sıra prosessual tədbirlərin həyata keçirilməsində məhkəmə nəzarətinin tətbiqi və qərarvermə səlahiyyətinin məhkəmələrə verilməsi hüquqların müdafiəsi sahəsində ciddi təminat formalaşdırdı.

Eyni dövrdə polis və penitensiar xidmət sahələrində aparılan islahatlar da hüquq-mühafizə sisteminin demokratikləşdirilməsi məqsədinə xidmət edirdi. "Polis haqqında" Qanunun qəbul edilməsi ilə polis orqanlarının fəaliyyəti hüquqi çərçivədə daha dəqiq müəyyənləşdirildi, onların əsas missiyası vətəndaşların təhlükəsizliyinin qorunması, ictimai asayişin təmin olunması və hüquq pozuntularına qarşı mübarizə kimi vəzifələr üzərində quruldu. Bununla yanaşı, polis fəaliyyətinə nəzarət mexanizmlərinin yaradılması və vətəndaşların hüquqlarının məhkəmə qaydasında müdafiəsi imkanlarının genişləndirilməsi hüququn aliliyinin təmin edilməsinə və cəmiyyətin dövlət institutlarına etimadının gücləndirilməsinə xidmət edən mühüm islahatlar kimi tarixə düşdü.

2000-ci ilin sentyabr ayında üçpilləli məhkəmə sisteminin tətbiqi isə məhkəmə islahatlarının praktik nəticəsi oldu. Birinci instansiya, apellyasiya və kassasiya mərhələlərindən ibarət olan bu sistem vətəndaşların məhkəmə müdafiəsi hüququnun daha etibarlı təmin edilməsinə şərait yaratdı. Bu dəyişiklik məhkəmə səhvlərinin minimuma endirilməsi, məhkəmə qərarlarının keyfiyyətinin yüksəldilməsi və ədalət mühakiməsinin əlçatanlığının artırılması demək idi.

Azərbaycanın 2001-ci ildə Avropa Şurasına üzv qəbul olunması və 2002-ci ildə İnsan Hüquqları və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi haqqında Avropa Konvensiyasına qoşulması milli məhkəmə sisteminin beynəlxalq hüquqi məkanla inteqrasiyasını sürətləndirdi. Bunun nəticəsində insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində beynəlxalq standartlar milli hüquq sisteminin ayrılmaz hissəsinə çevrildi.

Bu gün geriyə nəzər saldıqda aydın görünür ki, Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən məhkəmə-hüquq islahatlarının əsas nailiyyəti təkcə yeni məhkəmələrin yaradılması və ya yeni qanunların qəbul olunması deyil, həmçinin əsas nailiyyət hüququn dövlət idarəçiliyinin mərkəzinə gətirilməsi, insan hüquqlarının ali dəyər kimi qəbul edilməsi və müasir Azərbaycan hüquq sisteminin təməlinin formalaşdırılması olub.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu hüquqi dövlət quruculuğu siyasəti bu gün Azərbaycan Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Son illərdə məhkəmə-hüquq sisteminin modernləşdirilməsi, elektron məhkəmə xidmətlərinin tətbiqi, vətəndaşların ədalət mühakiməsinə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi və insan hüquqlarının daha etibarlı müdafiəsi istiqamətində mühüm islahatlar həyata keçirilib.

Azərbaycan Ordusunun Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər, eləcə də 2023-cü ildə Qarabağda həyata keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyi tam şəkildə bərpa edilib. Bununla da, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının və qanunlarının ölkənin bütün ərazisində tətbiqi təmin olunub, konstitusion hüquq qaydası tam şəkildə bərqərar edilib. Bu tarixi nailiyyətlər nəticəsində əsas qanunumuz olan Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsi bütöv Azərbaycanda təmin edilib, dövlət suverenliyi və konstitusion idarəçilik prinsipləri tam şəkildə reallaşdırılıb.

Bu gün müasir Azərbaycan dövləti Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi hüquqi dövlətçilik kursuna sadiq qalaraq, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında qanunun aliliyinin, insan hüquqlarının müdafiəsinin və müstəqil məhkəmə hakimiyyətinin daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl inkişaf yolunu uğurla davam etdirir. Məhz buna görə də həmin dövrdə həyata keçirilən islahatlar Azərbaycan tarixində hüquqi modernləşmənin başlanğıcı, müstəqil dövlətçiliyin hüquqi sütunlarının qurulması və hüquq dövlətinə keçidin uğurlu Azərbaycan modeli kimi qiymətləndirilə bilər.

Bu gün Milli Qurtuluş Gününün ideyaları Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə tam suverenliyini bərpa etmiş bütöv Azərbaycanda daha böyük məna kəsb edir. Biz hakimlərin ali vəzifəsi isə bu müstəqilliyi və sabitliyi ədalətli və vicdanlı qərarlarımızla qorumaqdır.

Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində elə qərarlar var ki, onların əhəmiyyəti yalnız qəbul edildiyi dövrün deyil, gələcək nəsillərin də taleyinə təsir göstərir. Ümummilli lider Heydər Əliyevin xalqın təkidi ilə yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdışından sonra həyata keçirilən qanunvericilik aktları, o cümlədən məhkəmə-hüquq islahatları məhz belə tarixi qərarlar sırasındadır. Bu islahatlara yalnız yeni qanunların qəbulu və ya yeni məhkəmələrin yaradılması kimi yanaşmaq doğru olmazdı. Əslində, söhbət Azərbaycan dövlətinin hüquq fəlsəfəsinin dəyişməsindən, insan hüquqlarını prioritet hesab edən yeni idarəetmə modelinin formalaşdırılmasından gedirdi.

1993-cü ilə qədər hökm sürən özbaşınalıq, qanunazidd əməllər Ümummilli lider Heydər Əliyevin qətiyyəti sayəsində aradan qaldırıldı, qanunun aliliyi dövlət siyasətinin prioritetinə çevrildi. Məhkəmə hakimi kimi vurğulamalıyam ki, Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə reallaşan islahatlar, ilk növbədə, qanunun aliliyinin və vətəndaşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə yönəldi. 1993-cü ildən sonra aparılan islahatların ən böyük hissəsi dövlətlə vətəndaş arasında münasibətlərin hüquqi əsaslar üzərində qurulmasına nail olunmasıdır. Çünki müstəqilliyin ilk illərində ölkədə qeyri-sabitlik, silahlı qarşıdurmalar, iqtisadi böhran və cinayətkarlığın artması hüquqi institutların fəaliyyətini ciddi şəkildə zəiflətmişdi. Belə bir şəraitdə həm dövlətin təhlükəsizliyini qorumaq, həm də insan hüquqlarını təmin etmək olduqca mürəkkəb vəzifə idi.

Bu fikirlər İsmayıllı Rayon Məhkəməsinin hakimi Nərmin Qoşqarovanın “Milli Qurtuluş Günü və məhkəmə hakimiyyətinin formalaşması” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. 

Azərbaycanda məhkəmə-hüquq islahatlarının uğurla həyata keçirilməsinin siyasi və hüquqi başlanğıc nöqtəsi 15 İyun - Milli Qurtuluş Günü ilə birbaşa bağlıdır. Həmin gün Azərbaycan dövlətçiliyi parçalanmaq və müstəqilliyini itirmək təhlükəsindən xilas olmaqla yanaşı, hüquqi dövlət quruculuğunun da yeni mərhələsinə qədəm qoydu. Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalqın təkidli xahişi ilə hakimiyyətə qayıdışı ölkədə sabitliyin, qanunçuluğun və dövlət idarəçiliyinin bərpasını təmin etdi. Məhz bundan sonra məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, hakim korpusunun formalaşdırılması, müasir qanunvericilik bazasının yaradılması və insan hüquqlarının etibarlı müdafiə mexanizmlərinin qurulması istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü siyasət həyata keçirildi. Bu gün də məhkəmə hakimiyyətinin inkişaf strategiyasının əsasını həmin dövrdə müəyyən edilmiş prinsiplər – qanunun aliliyi, ədalət mühakiməsinin əlçatanlığı, hakimlərin müstəqilliyi, şəffaflıq və insan hüquqlarının prioritetliyi təşkil edir. Bu baxımdan Milli Qurtuluş Günü yalnız siyasi sabitliyin deyil, həm də müasir Azərbaycan məhkəmə sisteminin formalaşmasına yol açan tarixi dönüş nöqtəsidir.

Müdrik şəxsiyyət Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən hüquqi islahatların mahiyyəti məhz bu iki məqsəd arasında tarazlığın yaradılmasından ibarət idi. Bir tərəfdən cinayətkarlığa qarşı mübarizə gücləndirilir, digər tərəfdən isə hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti qanun çərçivəsində tənzimlənirdi. Bu baxımdan 1994-cü il 9 avqust tarixli "Cinayətkarlığa qarşı mübarizənin gücləndirilməsi, qanunçuluğun və hüquq qaydasının möhkəmləndirilməsi haqqında" Fərman hüquqi dövlət quruculuğunun mühüm mərhələsi hesab edilə bilər. Həmin sənəd yalnız cinayətkarlığa qarşı sərt tədbirlərin tətbiqini deyil, eyni zamanda, qanunçuluğun möhkəmləndirilməsini dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirdi.1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müasir dövlətçilik tariximizin ən mühüm hadisələrindən biri oldu. Ulu Öndər Konstitusiya layihəsinin hazırlanmasına bilavasitə rəhbərlik etdi, onun müasir beynəlxalq hüquq normalarına və demokratik prinsiplərə uyğun şəkildə formalaşdırılmasını təmin etdi. Ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Konstitusiya insan hüquq və azadlıqlarının etibarlı təminatını dövlətin ali məqsədi kimi müəyyənləşdirdi. İlk müstəqil Konstitusiyamız hakimiyyət bölgüsü prinsipini təsbit edərək bu gün beynəlxalq standartlara uyğun fəaliyyət göstərən müstəqil məhkəmə sisteminin formalaşmasına zəmin yaratdı.

Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası beynəlxalq hüquq ictimaiyyəti tərəfindən insan hüquq və azadlıqlarının geniş şəkildə təsbit olunduğu mütərəqqi qanunlardan biri kimi qiymətləndirilmiş, "Azərbaycan Konstitusiyası beynəlxalq aləmdə insan hüquqları və azadlıqları konstitusiyası” kimi səciyyələndirilmişdir. Konstitusiyada insan və vətəndaş hüquqlarına həsr olunmuş geniş müddəaların əks olunması onun humanist mahiyyətini və demokratik xarakterini nümayiş etdirir.

1996-cı ildə Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə yaradılmış Hüquqi İslahatlar Komissiyası ölkədə hüquqi modernləşmə prosesinə sistemli xarakter verdi. Komissiyanın fəaliyyəti nəticəsində Azərbaycan qanunvericiliyi beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırıldı, yeni məcəllələr və fundamental qanunların layihələri hazırlandı. Bu proses ölkədə hüquqi dövlət quruculuğunun üstünlüyünün təmin olunmasına xidmət edən müasir normativ hüquqi bazanın formalaşmasına imkan verdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin hüquq siyasətinin humanist mahiyyətini ən aydın şəkildə nümayiş etdirən qərarlardan biri ölüm cəzasının ləğvi oldu. 1993-cü ildə ölüm hökmünün icrasına moratorium qoyulması, 1998-ci il fevralın 10-da isə ölüm cəzasının tamamilə ləğv edilməsi yalnız hüquqi deyil, həm də mənəvi baxımdan mühüm hadisə idi. Bu qərar Azərbaycanı Şərqdə ölüm cəzasını ləğv edən ilk dövlətə çevirdi. Bu addım dövlətin cəzalandırıcı funksiyasından daha çox insan həyatının toxunulmazlığının və şəxsiyyətinin ali dəyər olduğunu qəbul etməsinin göstəricisi idi.

Ümummilli Lider ölüm cəzasının ləğvini cinayət-hüquq siyasətinin humanistləşdirilməsinin məntiqi nəticəsi kimi qiymətləndirərək qeyd edirdi ki, insan ləyaqətinə və insan hüquqları ideyasına zidd olan bu cəzanın tətbiqi demokratik cəmiyyətdə qeyri-insani və amansız tədbir kimi qiymətləndirilir. Bu yanaşma Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğu strategiyasında insan həyatının ali dəyər kimi qəbul edilməsinin ən parlaq təzahürlərindən biri oldu. Azərbaycan Respublikası ölüm cəzasını İnsan hüquqları və əsas azadlıqları haqqında Avropa Konvensiyasına qoşulmasından və Avropa Şurasına daxil olmasından hələ bir neçə il əvvəl ləğv etmişdi. Ölkəmizdə 1998-ci ildə ölüm cəzasının ləğv edilməsinin əsası isə ölüm cəzasının ləğvinə yönəlmiş Mülki və Siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın ikinci fakültativ protokoluna qoşulmamız oldu. 1998-ci il fevralın 22-də imzalanmış "İnsan hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi sahəsində tədbirlər haqqında" Fərman isə insan hüquqlarının müdafiəsini dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevirdi. Sonrakı illərdə insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində həyata keçirilən tədbirlərin ideoloji və hüquqi təməli məhz həmin sənədlə qoyuldu.

Hüquqi İslahatlar Komissiya tərəfindən hazırlanaraq qəbul edilən "Məhkəmələr və hakimlər haqqında" və "Konstitusiya Məhkəməsi haqqında" qanunlar müstəqil məhkəmə hakimiyyətinin formalaşdırılmasında və Konstitusiyanın aliliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynadı. Məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinin gücləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar da xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. 1998-ci ildə Məhkəmə-Hüquq Şurasının yaradılması hakim korpusunun formalaşdırılması və məhkəmə fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi baxımından mühüm institusional yenilik oldu. Bu qurumun yaradılması ilə hakimlərin seçilməsi, qiymətləndirilməsi və peşəkar fəaliyyətinin təşkili daha şəffaf mexanizmlər əsasında həyata keçirilməyə başladı.

Azərbaycan tarixində ilk dəfə olaraq 1998-ci ilin iyul ayında Konstitusiya Məhkəməsinin yaradılması hüquqi dövlət quruculuğunun ən mühüm nailiyyətlərindən biri hesab edilməlidir. Çünki Konstitusiya Məhkəməsi dövlət hakimiyyətinin bütün qollarının fəaliyyətinin Konstitusiyaya uyğunluğuna nəzarət edən ali hüquqi təminat mexanizmi kimi çıxış etməyə başladı. Bu, qanunun aliliyinin təmin edilməsində yeni mərhələnin başlanğıcı idi. Məhkəmə-hüquq islahatlarının dərinləşdirilməsi istiqamətində atılan addımlar hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətində də keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. 1999-cu ildə qəbul edilmiş "Prokurorluq haqqında" Qanun ölkədə hakimiyyət bölgüsü prinsipinin daha dolğun həyata keçirilməsinə və hüquqi dövlət institutlarının möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verdi. Bu qanunla prokurorluğun əvvəlki dövrdən miras qalan bir sıra geniş nəzarət səlahiyyətləri yenidən nəzərdən keçirildi, onun fəaliyyət istiqamətləri müasir hüquq sisteminin tələblərinə uyğunlaşdırıldı və məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinin təmin olunmasına xidmət edən mühüm hüquqi mexanizmlər yaradıldı. Xüsusilə, insan hüquq və azadlıqlarına müdaxilə ehtimalı olan bir sıra prosessual tədbirlərin həyata keçirilməsində məhkəmə nəzarətinin tətbiqi və qərarvermə səlahiyyətinin məhkəmələrə verilməsi hüquqların müdafiəsi sahəsində ciddi təminat formalaşdırdı.

Eyni dövrdə polis və penitensiar xidmət sahələrində aparılan islahatlar da hüquq-mühafizə sisteminin demokratikləşdirilməsi məqsədinə xidmət edirdi. "Polis haqqında" Qanunun qəbul edilməsi ilə polis orqanlarının fəaliyyəti hüquqi çərçivədə daha dəqiq müəyyənləşdirildi, onların əsas missiyası vətəndaşların təhlükəsizliyinin qorunması, ictimai asayişin təmin olunması və hüquq pozuntularına qarşı mübarizə kimi vəzifələr üzərində quruldu. Bununla yanaşı, polis fəaliyyətinə nəzarət mexanizmlərinin yaradılması və vətəndaşların hüquqlarının məhkəmə qaydasında müdafiəsi imkanlarının genişləndirilməsi hüququn aliliyinin təmin edilməsinə və cəmiyyətin dövlət institutlarına etimadının gücləndirilməsinə xidmət edən mühüm islahatlar kimi tarixə düşdü.

2000-ci ilin sentyabr ayında üçpilləli məhkəmə sisteminin tətbiqi isə məhkəmə islahatlarının praktik nəticəsi oldu. Birinci instansiya, apellyasiya və kassasiya mərhələlərindən ibarət olan bu sistem vətəndaşların məhkəmə müdafiəsi hüququnun daha etibarlı təmin edilməsinə şərait yaratdı. Bu dəyişiklik məhkəmə səhvlərinin minimuma endirilməsi, məhkəmə qərarlarının keyfiyyətinin yüksəldilməsi və ədalət mühakiməsinin əlçatanlığının artırılması demək idi.

Azərbaycanın 2001-ci ildə Avropa Şurasına üzv qəbul olunması və 2002-ci ildə İnsan Hüquqları və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi haqqında Avropa Konvensiyasına qoşulması milli məhkəmə sisteminin beynəlxalq hüquqi məkanla inteqrasiyasını sürətləndirdi. Bunun nəticəsində insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində beynəlxalq standartlar milli hüquq sisteminin ayrılmaz hissəsinə çevrildi.

Bu gün geriyə nəzər saldıqda aydın görünür ki, Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən məhkəmə-hüquq islahatlarının əsas nailiyyəti təkcə yeni məhkəmələrin yaradılması və ya yeni qanunların qəbul olunması deyil, həmçinin əsas nailiyyət hüququn dövlət idarəçiliyinin mərkəzinə gətirilməsi, insan hüquqlarının ali dəyər kimi qəbul edilməsi və müasir Azərbaycan hüquq sisteminin təməlinin formalaşdırılması olub.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu hüquqi dövlət quruculuğu siyasəti bu gün Azərbaycan Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Son illərdə məhkəmə-hüquq sisteminin modernləşdirilməsi, elektron məhkəmə xidmətlərinin tətbiqi, vətəndaşların ədalət mühakiməsinə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi və insan hüquqlarının daha etibarlı müdafiəsi istiqamətində mühüm islahatlar həyata keçirilib.

Azərbaycan Ordusunun Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər, eləcə də 2023-cü ildə Qarabağda həyata keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyi tam şəkildə bərpa edilib. Bununla da, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının və qanunlarının ölkənin bütün ərazisində tətbiqi təmin olunub, konstitusion hüquq qaydası tam şəkildə bərqərar edilib. Bu tarixi nailiyyətlər nəticəsində əsas qanunumuz olan Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsi bütöv Azərbaycanda təmin edilib, dövlət suverenliyi və konstitusion idarəçilik prinsipləri tam şəkildə reallaşdırılıb.

Bu gün müasir Azərbaycan dövləti Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi hüquqi dövlətçilik kursuna sadiq qalaraq, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında qanunun aliliyinin, insan hüquqlarının müdafiəsinin və müstəqil məhkəmə hakimiyyətinin daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl inkişaf yolunu uğurla davam etdirir. Məhz buna görə də həmin dövrdə həyata keçirilən islahatlar Azərbaycan tarixində hüquqi modernləşmənin başlanğıcı, müstəqil dövlətçiliyin hüquqi sütunlarının qurulması və hüquq dövlətinə keçidin uğurlu Azərbaycan modeli kimi qiymətləndirilə bilər.

Bu gün Milli Qurtuluş Gününün ideyaları Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə tam suverenliyini bərpa etmiş bütöv Azərbaycanda daha böyük məna kəsb edir. Biz hakimlərin ali vəzifəsi isə bu müstəqilliyi və sabitliyi ədalətli və vicdanlı qərarlarımızla qorumaqdır.

Son Xəbərlər

Almaniyanın XİN rəhbəri Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib - Fotolar

17 Noyabr 2026 18:33

Lənkəranda 3 ailənin yaşadığı ev külə döndü

17 Noyabr 2026 18:29

Kərim Vəliyev gürcüstanlı həmkarı ilə görüşdü - FOTO

17 Noyabr 2026 18:27

Zakir Həsənov Gürcüstan nümayəndə heyətini qəbul edib - Foto

17 Noyabr 2026 18:17

Gürcüstandan avtomobil gətirənlər yeni rüsum ödəməli olacaq

17 Noyabr 2026 18:15

Millimiz İraqla qarşılaşır

17 Noyabr 2026 18:10

Rəşad Nəbiyev Sabirabadda vətəndaşları qəbul etdi - Fotolar

17 Noyabr 2026 18:08

“Gələn il sosialyönümlü xərclərdə növbəti artımlar olacaq”

17 Noyabr 2026 18:04

Mariam Kvrivişvili İlham Əliyevin qəbulunda - Fotolar

17 Noyabr 2026 17:59

Putinlə ikitərəfli görüş keçirmək istəyir

17 Noyabr 2026 17:50

Prezident Almaniyanın XİN rəhbərini qəbul etdi - Fotolar

17 Noyabr 2026 17:46

Məhkəmə sədri ağır cinayət ittihamına - Bəraət verdi

17 Noyabr 2026 16:24

Generallara ali hərbi rütbələr təqdim edildi - Fotolar

17 Noyabr 2026 16:14

“Kəpəz” – “Qarabağ” matçına 1 gün ərzində rekord sayda bilet satıldı

17 Noyabr 2026 13:54

Uşaqları nəzarətsiz qoymayın! - Nazirlikdən müraciət

17 Noyabr 2026 13:24

Azərbaycanın korrupsiyaya qarşı mübarizə təcrübəsi Düşənbədə keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə təqdim olunub

17 Noyabr 2026 12:55

Kamran Əliyev BPA-nın İcraiyyə Komitəsinin 62-ci iclasında iştirak etdi - Foto

17 Noyabr 2026 12:53

DİA ilə bağlı iddialara - Rəsmi cavab

17 Noyabr 2026 12:49

Sabah hava necə olacaq?

17 Noyabr 2026 12:44

Hikmət Hacıyev Kevin Hamiltonla görüşdü

16 Noyabr 2026 15:43

Ermənistanda saxlanılan hərbçimizin işi məhkəməyə göndərilib

16 Noyabr 2026 15:40

Taleh Kazımov: "Qlobal çağırışlara baxmayaraq iqtisadi artımımız davam edib"

16 Noyabr 2026 13:55

Nazir: "Azərbaycan iqtisadiyyatının neft-qaz sektorundan asılılığı azalır"

16 Noyabr 2026 13:27

“Hər bir qadın öz gücünə inansın” - Leyla Əliyeva

16 Noyabr 2026 13:22

Aynur Elgünəş əməliyyat olundu

13 Noyabr 2026 17:52

İnternat məktəbinin şagirdi 1500 manat oğurlayıb dönər aldı - Bu cəza verildi

13 Noyabr 2026 17:48

Küləklə bağlı - Xəbərdarlıq

13 Noyabr 2026 17:44

Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinə qulluğa qəbulla bağlı növbəti müsabiqə elan edilir

13 Noyabr 2026 17:40

Baş Prokurorluğun nümayəndəsi Haaqada elektron sübutlar və gender əsaslı kibercinayətlərlə bağlı müzakirələrə qatılıb

13 Noyabr 2026 17:30

“Azərişıq” nümayəndələri Lənkəranda fermer və sahibkarlarla görüş keçirdi - Fotolar

13 Noyabr 2026 17:28

“ASAN xidmət”in qarşısında hamilə qadın qətlə yetirildi

13 Noyabr 2026 17:25

“Gənc bəstəkarlar yanıma gəlib ağlayırlar, işə götürülmürlər”

13 Noyabr 2026 17:24

DOST Agentliyinin işdən çıxarılan əməkdaşı ilə bağlı - Açıqlama

13 Noyabr 2026 17:21

“Azərbaycan Avropa üçün çoxtərəfli diplomatiya sahəsində mühüm tərəfdaşdır”

13 Noyabr 2026 16:55

Məktəblərdə bir həftə dərs olmayacaq

13 Noyabr 2026 15:06

Tovuzda yanacaqdoldurma məntəqəsi bağlandı - Video

13 Noyabr 2026 14:57

Paytaxtda qışa hazırlıqla bağlı müşavirələr keçirilir - Fotolar

13 Noyabr 2026 14:52

Arvadına xəyanət etməyən yeganə milyarder...

13 Noyabr 2026 14:35

“Azərbaycanın sülh təşəbbüsləri regionun inkişafına xidmət edir”

13 Noyabr 2026 14:28

Polad Həşimovun anasının vəziyyəti necədir?

13 Noyabr 2026 14:25

Şəhidin ata-anası qəzada yaralandı - Fotolar

13 Noyabr 2026 13:52

İlham Əliyevin Dublində Litva Prezidenti ilə görüşü olub

13 Noyabr 2026 13:48

İlham Əliyev Dublində Böyük Britaniyanın Baş naziri ilə görüşüb

13 Noyabr 2026 13:42

Baş prokuror Kamran Əliyev paytaxtın Binəqədi rayonunda vətəndaşları qəbul edəcək

13 Noyabr 2026 13:36

“Gənclərin ailə qurmağa marağı azalır”

13 Noyabr 2026 13:32

Bakıda kütləvi dava - 3 nəfər bıçaqlandı

13 Noyabr 2026 13:29

22° isti... - Sabahın havası

13 Noyabr 2026 13:26

Ölkədə bir şagirdə 1700 manat xərclənir

13 Noyabr 2026 13:18

Quş qripinə görə bu heyvanlar məhv olma həddinə çatıb

12 Noyabr 2026 15:46

General Natiq Əliyevin qızı saxlanıldı

12 Noyabr 2026 15:44

Əliyevlə Zelenski Dublində görüşdü - Fotolar

12 Noyabr 2026 15:41

Bu instituta icraçı direktor təyin olundu 

12 Noyabr 2026 15:35

İrlandiyanın Baş naziri Prezidenti qarşıladı

12 Noyabr 2026 15:33

Vilayət Eyvazov Gəncədə vətəndaş qəbulu və sıra baxışı keçirdi - Video

12 Noyabr 2026 15:29

AFFA-nın keçirdiyi liqada biabırçılıq 

12 Noyabr 2026 14:25

Bakıda yanıq xəsarətləri alan şəxs ölüb.

12 Noyabr 2026 14:23

Rusiyaya qarşı yeni sanksiya paketi hazırlanıb

12 Noyabr 2026 14:16

Bu ödənişin 50 faizini sahibkarlar üçün dövlət ödəyəcək

12 Noyabr 2026 14:14

Atasının ölümünə səbəb olan sürücü həbsdən azad edildi

12 Noyabr 2026 14:11

Qubada qəbiristanlıqdan meyit tapıldı

12 Noyabr 2026 14:08

Hakimi təhqir edən baş məşqçi və futbolçunun cəzası bilindi

12 Noyabr 2026 14:06

100-dən çox 150 illik ağacları kəsən dəstəyə qarşı əməliyyat keçirildi - Video

12 Noyabr 2026 13:05

Sabah 20° isti olacaq

12 Noyabr 2026 13:02

Sabah bu ərazilər üzrə pensiyalar ödəniləcək

12 Noyabr 2026 12:59

Evdə halı pisləşən gənc qız dünyasını dəyişdi - onun 25 yaşı olduğu deyilir

12 Noyabr 2026 12:54

Niyazi Bayramov vətəndaşların müraciətlərini dinlədi - Fotolar

11 Noyabr 2026 19:21

Milli Qəhrəman süni tənəffüs aparatına qoşuldu

11 Noyabr 2026 19:19

Ermənistan həmin hüququndan məhrum edildi

11 Noyabr 2026 19:17

Gəncədə “TIR” sərnişin avtobusuna çırpıldı

11 Noyabr 2026 19:15

“Məşğul əhalinin 65 faizi əmək müqaviləsi olmadan çalışır”

11 Noyabr 2026 19:12

Üç yaşınadək uşağa görə verilən müavinətlə bağlı - Yeni tələb

11 Noyabr 2026 19:11

Məzuniyyətin pulla əvəzlənməsinin qadağan olunması təklif edilir

11 Noyabr 2026 19:09

Maaşın gecikdirilməsi və ya azaldılmasına nəzarət gücləndirilir

11 Noyabr 2026 19:07

Millimiz İsveçrəyə məğlub oldu

11 Noyabr 2026 19:05

Arvadının iynə vurduğu kişi öldü 

11 Noyabr 2026 19:03

Şamaxıda qadın su çənində boğuldu

11 Noyabr 2026 19:01

Zelenski sabah onlarla görüşəcək

11 Noyabr 2026 18:48

Rəna Soltanovanın təşkilatçılığı ilə VI Estetik Tibb Konfransı böyük uğurla baş tutub - Fotolar

11 Noyabr 2026 18:35

Xocavənd rayonunda mina hadisəsi baş verib

11 Noyabr 2026 18:18

Bu ərazilərdə qaz kəsiləcək

11 Noyabr 2026 18:09

Paşinyan Ərdoğan və Pezeşkianla görüşdü

11 Noyabr 2026 18:05

“Xəstəxanada üç dəfə qıcolma tutdu, əlillik təyin edilmir” - Rəsmi açıqlama

11 Noyabr 2026 14:21

“Burger King” paytaxtdan kənarda ilk restoranını Sumqayıtda açdı! - Fotolar

11 Noyabr 2026 13:57

Prezident həmkarına başsağlığı verdi

11 Noyabr 2026 13:44

Lixtenşteyn - Azərbaycan matçının hakimləri açıqlandı

11 Noyabr 2026 13:40

İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva COP31-in Liderlər Sammitində iştirak edirlər

11 Noyabr 2026 13:37

Şöbə rəisi qəfil vəfat etdi 

11 Noyabr 2026 13:28

Fuad Muradov Polşada Azərbaycan icması ilə görüşdü - Fotolar

11 Noyabr 2026 13:14

Ərdoğanla Quterreş Əliyevi qarşıladılar - Canlı

11 Noyabr 2026 12:42

Ombudsman bu sahələrə daha çox maliyyə ayrılmasını təklif etdi

11 Noyabr 2026 12:23

2 nəfər dəm qazından boğuldu

11 Noyabr 2026 12:20

FHN-in “N” saylı hərbi hissəsində andiçmə mərasimi keçirilib

11 Noyabr 2026 12:10

Daxili işlər nazirinin Gəncədə keçirəcəyi vətəndaş qəbulu və sıra baxışının tarixi dəyişdi

11 Noyabr 2026 12:04

Ədliyyə Nazirliyinin kollektivi Zəfər parkını ziyarət edib

11 Noyabr 2026 11:59

Dünənin Xəbərləri

Almaniyanın XİN rəhbəri Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib - Fotolar

17 Noyabr 2026 18:33

Lənkəranda 3 ailənin yaşadığı ev külə döndü

17 Noyabr 2026 18:29

Kərim Vəliyev gürcüstanlı həmkarı ilə görüşdü - FOTO

17 Noyabr 2026 18:27

Zakir Həsənov Gürcüstan nümayəndə heyətini qəbul edib - Foto

17 Noyabr 2026 18:17

Gürcüstandan avtomobil gətirənlər yeni rüsum ödəməli olacaq

17 Noyabr 2026 18:15

Millimiz İraqla qarşılaşır

17 Noyabr 2026 18:10

Rəşad Nəbiyev Sabirabadda vətəndaşları qəbul etdi - Fotolar

17 Noyabr 2026 18:08

“Gələn il sosialyönümlü xərclərdə növbəti artımlar olacaq”

17 Noyabr 2026 18:04

Mariam Kvrivişvili İlham Əliyevin qəbulunda - Fotolar

17 Noyabr 2026 17:59

Putinlə ikitərəfli görüş keçirmək istəyir

17 Noyabr 2026 17:50

Prezident Almaniyanın XİN rəhbərini qəbul etdi - Fotolar

17 Noyabr 2026 17:46

Məhkəmə sədri ağır cinayət ittihamına - Bəraət verdi

17 Noyabr 2026 16:24

Generallara ali hərbi rütbələr təqdim edildi - Fotolar

17 Noyabr 2026 16:14

“Kəpəz” – “Qarabağ” matçına 1 gün ərzində rekord sayda bilet satıldı

17 Noyabr 2026 13:54

Uşaqları nəzarətsiz qoymayın! - Nazirlikdən müraciət

17 Noyabr 2026 13:24

Azərbaycanın korrupsiyaya qarşı mübarizə təcrübəsi Düşənbədə keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə təqdim olunub

17 Noyabr 2026 12:55

Kamran Əliyev BPA-nın İcraiyyə Komitəsinin 62-ci iclasında iştirak etdi - Foto

17 Noyabr 2026 12:53

DİA ilə bağlı iddialara - Rəsmi cavab

17 Noyabr 2026 12:49

Sabah hava necə olacaq?

17 Noyabr 2026 12:44

Köşə

kriminal

Vüsalın qətlini sifariş verənin məhkəməsi başlayır - 13 il sonra...

1 Sentyabr 2026 13:09

Böyükağa Abdullayev

Meşələrdə itib-batan milyonlar – Nazirliyin odunçuluq biznesi

17 Noyabr 2023 15:35

Böyükağa Abdullayev

Çörəyin Ucuzlaşması  Onun Çəkisinə və Keyfiyyətinə Təsir Göstərməməlidir - TƏHLİL 

1 Noyabr 2023 9:51

Gülşən Məmmədoğlu

Rusiya üçün Ermənistana sahiblənməkdən daha önəmli olan nədir?

22 Oktyabr 2023 14:20

Kamal Əliyev

Ermənistan 3+3 formatına razılaşır?
 

20 Oktyabr 2023 12:10

Kamal Əliyev

Paşinyan Meğri məsələsində güzəştə gedəcəkmi?
 

18 Oktyabr 2023 14:57

Rəşad Ergün

Rövnəq Abdullayev, milli komanda və "peraşki"

18 Oktyabr 2023 12:29

Ələddin Rüstəmli

İsrail-Fələstin münaqişəsində haqlı tərəf hansıdır? 

12 Oktyabr 2023 22:13